ආණ්ඩුක්‍රම ආකෘතීන් (කෙටි හැඳින්වීමක්) – බලය බෙදීම අනුව

ආණ්ඩුක්‍රම ආකෘතීන් (කෙටි හැඳින්වීමක්) – බලය බෙදීම අනුව

ආණ්ඩුක‍්‍රමය හඳුනා ගැනීම සඳහා යොදා ගත හැකි තවත් නිර්ණායකයක් ලෙස රාජ්‍යයේ ස්වාධිපති බලය කි‍්‍රයාවට නංවන ආකාරය පෙන්වා දිය හැක. මේ අනුව ඒකීය, සන්ධීය සහ සහසන්ධීය යනුවෙන් ආණ්ඩුක‍්‍රම වර්ග තුනක් හඳුනා ගත හැක.

1.  ඒකීය ආණ්ඩුක‍්‍රමය

  • රාජ්‍යයේ ස්වාධිපති බලය තනි මධ්‍යම ආණ්ඩුවක් විසින් කි‍්‍රයාවට නැංවීම
  • ඒකීය පරිපාලන ක‍්‍රමය, ඒකීය අධිකරණය, ඒකීය පුරවැසිභාවය, යනාදිය ප‍්‍රධාන ලක්ෂණ වේ.
  • එසේ වුවද ඒකීය ආණ්ඩුක‍්‍රමයන් තුළ පළාත් පාලන ආයතන වලට බලය පවරා දී ප‍්‍රාදේශීය මට්ටමෙන් කි‍්‍රයාවට නැංවිය හැක.
  • මෙසේ බලය පැවරීම බලය බෙදා දැක්වීමක් නොව බලය අවධාරිත කිරීමක් වේ. ඒ අනුව අවධාරිත කරන ලද බලය මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ අධීක්ෂණය යටතේ කි‍්‍රයාත්මක වන අතර මධ්‍යම ආණ්ඩුවට අවශ්‍ය ඕනෑම අවස්ථාවක එම බලය යලි පවරා ගත හැක.

2. සන්ධීය ආණ්ඩුක‍්‍රමය

  • රාජ්‍යයේ ස්වාධිපති බලය කි‍්‍රයාවට නැංවීම සඳහා බල මධ්‍යස්ථාන හෙවත් ආණ්ඩු කිහිපයක් සහභාගී වීම මෙම ආණ්ඩුක‍්‍රමයේ මුලිකම ලක්ෂණය වේ.
  • මේ අනුව සන්ධීය ආණ්ඩුක‍්‍රමයන් තුළ එක් මධ්‍යම ආණ්ඩුවක් සහ ප‍්‍රාන්ත ආණ්ඩු කිහිපයක් කි‍්‍රයාත්මක වන ආකාරය දැකිය හැකිය.
  • මධ්‍යම ආණ්ඩුව සහ ප‍්‍රාන්ත ආණ්ඩු අතර බලය බෙදා තිබෙන්නේ ආණ්ඩුක‍්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගිනි.
  • බලය බෙදීම සඳහා යොදා ගන්නා ක‍්‍රම තුනක් තිබේ.
  1. මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ බලය දක්වා ඉතිරි බලතල ප‍්‍රාන්ත ආණ්ඩුවලට අත් හැරීම.
  2. ප‍්‍රාන්ත ආණ්ඩුවල බලතල දක්වා ඉතිරි බලතල මධ්‍යම ආණ්ඩුවට අත් හැරීම
  3.  මධ්‍යම, ප‍්‍රාන්ත සහ සමගාමී වශයෙන් ලැයිස්තු තුනක් යටතේ බලතල බෙදා හැරීම

3. සහසන්‍ධීය ආණ්ඩුක‍්‍රමය

  • ඒකීය හා සන්ධීය ආණ්ඩුක‍්‍රම වර්ග දෙකට අතර මැදිව පවතින ආණ්ඩුක‍්‍රමයක් ලෙස සහසන්‍ධීය අණ්ඩුක‍්‍රමය හඳුන්වා දිය හැක.
  • ප‍්‍රධාන ලක්‍ෂණය වන්නේ ප‍්‍රාන්ත රාජ්‍යයන්ට තමන්ගේ ස්වාධිපති බලය ඒයාකාරයෙන්ම ආරක්‍ෂා කර ගනිමින් සමහර කරුණු සම්බන්‍ධයෙන් පමණක් එක්සත් වී ක‍්‍රියා කිරීමට හැකිවීමය.
  • මෙම ක‍්‍රමය යටතේ ශක්තිමත් ප‍්‍රාන්ත ආණ්ඩු ක‍්‍රමයක් සහ දුර්වල මධ්‍යම ආණ්ඩුවක් ක‍්‍රියාත්මක වන ආකාරය දැකිය හැකි වේ.
  • ආණ්ඩුවේ අස්ථාවරභාවය ප‍්‍රධානතම දුර්වලතාව වේ. හේතුව තමන් කැමති ඕනෑම අවස්ථාවක දී ප‍්‍රාන්ත ආණ්ඩු වලට වෙන්ව යෑමේ අයිතිය හිමිවීම නිසාය. මේ සඳහා සලසා ඇති ව්‍යවස්ථානුකූල විධි විධාන රටින් රටට වෙනස්වේ.
  • ක‍්‍රි . ව. 1789 ට පෙර ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තුළ කියාත්මක වූ සහසන්‍ධීය ආණ්ඩුක‍්‍රමය මේ සඳහා දිය හැකි හොඳම නිදසුනක් වේ.

 

Facebook Comments